Giáo dục AI là gì? Hướng dẫn cho nhà trường, giáo viên và phụ huynh

Giáo dục AI là gì và khác gì với việc cho học sinh dùng một ứng dụng trò chuyện để làm bài? Đây là câu hỏi quen thuộc của nhà trường, giáo viên và phụ huynh khi trí tuệ nhân tạo xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống. Bài viết này giải thích ngắn gọn, làm nền cho cả cụm bài về giáo dục AI của Viện ISA.

Giáo dục AI gồm ba lớp nội dung

• Học về AI: hiểu AI là gì, máy học từ dữ liệu như thế nào, vì sao AI có thể sai hoặc thiên lệch.
• Học với AI: biết dùng công cụ AI để hỗ trợ học tập một cách có kiểm soát, biết đặt câu hỏi, kiểm chứng và ghi nguồn.
• Học để tạo ra AI và ứng dụng: lập trình, làm việc với dữ liệu, lắp ráp và điều khiển robot, làm dự án STEM.

Một chương trình tốt kết hợp cả ba lớp. Chỉ dạy cách dùng công cụ mà không giải thích nguyên lý dễ khiến học sinh tin AI một cách mù quáng. Chỉ dạy lập trình mà không bàn về đạo đức và an toàn dữ liệu thì thiếu nền tảng công dân số.

Học gì ở từng cấp học?

• Tiểu học: trải nghiệm, quan sát, lắp ghép, làm quen với robot và các khái niệm đơn giản qua trò chơi.
• Trung học cơ sở: tư duy lập trình, làm quen dữ liệu, thực hành các dự án nhỏ với cảm biến và robot.
• Trung học phổ thông: ứng dụng AI vào dự án thực tế, bàn luận về đạo đức, tham gia cuộc thi và định hướng nghề nghiệp.

Chi tiết từng cấp xem bài Giáo trình AI Robotics từ lớp 1 đến đại học.

Lợi ích và rủi ro cần nhìn thẳng

Lợi ích

• Học sinh hiểu công nghệ đang ảnh hưởng đến đời sống của mình.
• Rèn tư duy phản biện: AI trả lời nhanh nhưng không phải lúc nào cũng đúng.
• Học qua dự án và robot giúp bài học sinh động, dễ giữ hứng thú.
• Chuẩn bị nền tảng kỹ năng dữ liệu và công nghệ cho tương lai.

Rủi ro

• Phụ thuộc vào AI, bỏ qua bước tự suy nghĩ và tự viết.
• Tiếp nhận thông tin sai mà không kiểm chứng.
• Lộ thông tin cá nhân khi dùng công cụ không rõ chính sách (xem bài 8 tiêu chí chọn công cụ AI an toàn cho học sinh).

Vai trò của nhà trường và gia đình

Nhà trường cần chương trình rõ ràng, giáo viên được đào tạo và công cụ phù hợp lứa tuổi. Gia đình nên trò chuyện với con về cách dùng AI, khuyến khích con giải thích lại điều AI trả lời bằng lời của mình. Về căn cứ pháp lý để triển khai, mời xem Cơ sở pháp lý giáo dục AI trong trường phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Giáo dục AI có phải là dạy học sinh dùng ChatGPT không?

Không. Dùng công cụ chỉ là một phần của lớp "học với AI". Giáo dục AI còn gồm hiểu nguyên lý, đạo đức, an toàn dữ liệu và thực hành làm dự án.

Học sinh tiểu học có cần học AI không?

Ở tiểu học, mục tiêu là trải nghiệm và làm quen qua trò chơi, lắp ghép, chưa đi vào kỹ thuật phức tạp.

Nhà trường bắt đầu từ đâu?

Nên bắt đầu từ mục tiêu và đội ngũ giáo viên, sau đó chọn mô hình phòng học và chương trình phù hợp. Xem hướng dẫn từng bước trong bài Xây dựng phòng học AI & Robotics: 6 bước cho nhà trường.

Quý vị quan tâm có thể liên hệ Viện ISA để được tư vấn trực tiếp, hoặc tìm hiểu thêm tại Dành cho nhà trường.